تحلیل محتوای کتاب‌های دین و زندگی دوره متوسطه از لحاظ میزان توجه به مباحث سبک زندگی اسلامی مبتنی بر سوره مبارکه حجرات

نویسندگان

1 دانشگاه شاهد

2 دانشگاه قم

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل میزان توجه به مباحث سبک زندگی اسلامی در کتب درسی دین و زندگی دوره متوسطه اجرا شد. روش پژوهش توصیفی و از نوع تحلیل محتوا و رویکرد پژوهش کاربردی بود. جامعه آماری پژوهش، کلیه کتاب‌های درسی دین و زندگی دوره متوسطه در سال تحصیلی 92- 1391 بود که با توجه به ماهیت موضوع پژوهش و محدودیت جامعه آماری از نمونه‌گیری صرف نظر شده، کل جامعه آماری به عنوان نمونه در نظر گرفته شد. ابزار اندازه‌گیری چک لیست تحلیل محتوای محقق ساخته بود و نتایج پژوهش با استفاده از شاخص‌های آمار توصیفی بررسی و تحلیل شد. عمده‌ترین نتایج پژوهش بیان‌کننده آن است که: 1. از مجموع 4912 واحد ضبط شمارش شده در چهار کتاب دین و زندگی، 732 فراوانی یا 9/14% به مباحث و مؤلّفه‌های سبک زندگی اسلامی مبتنی بر سوره مبارکه حجرات توجه شده و میزان آن در کتاب‌های دین و زندگی پایه اول، دوم، سوم و چهارم دوره متوسطه به ترتیب 213، 139، 154 و 226 مرتبه است. 2. محور آداب زندگی ایجابی و مؤلّفه عدالت خواهی و حق طلبی به ترتیب با 584 و 68 مرتبه تکرار بیش‌ترین و محور آداب زندگی سلبی و مؤلّفۀ بلند سخن نگفتن به ترتیب با 148 و 17 مرتبه تکرار کم‌ترین فراوانی را به خود اختصاص داده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Content Analysis of Theology Textbooks in High School Regarding the inclusion of Topics of Islamic Life Style Mentioned in Ĥujurāt Surah

نویسندگان [English]

  • Hassan Najafi 1
  • Reza Jafari Harandi 2
  • Mahdi Sobhani Nejad 1
چکیده [English]

The aim of this research was to review and analyze the inclusion of topics related to Islamic life style in theology textbooks of high school. This descriptive content analysis used functional approach. The instrument for content analysis was a researcher-made checklist measurement tool, and the data collected was analyzed using descriptive statistics. The results indicated that: 1. Out of 4912 units in textbooks included in four theology books, 732 units (14.9%) considered the subjects and components of Islamic life style based on Ĥujurāt Surah, the amount of which in the books of the 1st, 2nd, 3rd and 4th grades of high school were 213,139,154 and 226 respectively. 2. Pivot of affirmative life mores and the component of fairness-seeking and Justice had frequency of 584 and 68 (the most frequent components), and the pivot of negative life mores and the component of not speaking loudly had the least frequency, which were respectively 148 and 17.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Theology textbook
  • content analysis
  • High school course
  • Islamic life style
  • Ĥujurāt Surah

قرآن کریم، ترجمة آیت الله مکارم شیرازی، مشهد: آستان قدس رضوی، 1386.

اعتصامی، محمد مهدی (1389). کتاب معلم (راهنمای تدریس) دین و زندگی سال دوم آموزش متوسطه. تهران: سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی.

اعتصامی، محمد مهدی و جوارشکیان، عباس (1389). کتاب معلم (راهنمای تدریس) دین و زندگی سال اول آموزش متوسطه. تهران: سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی.

اعتصامی، محمد مهدی و جوارشکیان، عباس (1390). کتاب معلم (راهنمای تدریس) دین و زندگی سال سوم آموزش متوسطه. تهران: سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی.

اعتصامی، محمد مهدی و سوزنچی، حسین (1391). کتاب معلم (راهنمای تدریس) دین و زندگی سال چهارم آموزش متوسطه. تهران: سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی.

امین پور، فاطمه و امین پور، معصومه (1392). آداب گفتاری حاکم بر سبک زندگی اسلامی. ماهنامه معرفت. شماره185. 56- 43.

بیابانگرد، اسماعیل (1384). روش‌های تحقیق در روان شناسی و علوم تربیتی. تهران: دوران.

حسن زاده، رمضان (1382). نقش و کارکرد نهادهای آموزشی در انتقال ارزش‌های اجتماعی- فرهنگی. فصلنامه نوآوری‌های آموزشی. سال اول، شماره4. 64- 49.

خطیبی، حسین و ساجدی، ابوالفضل (1392). مروری بر شاخص‌های سبک زندگی اسلامی. ماهنامه معرفت. شماره 185. 25- 13.

دهقانیان، حمید و پوریانی، محمدحسین (1392). بررسی ابعاد و مؤلّفه‌های سبک زندگی ایرانی اسلامی در اندیشه مقام معظم رهبری. مجموعه مقالات همایش تربیت فرهنگی و مدیریت سبک زندگی. دانشگاه آزاد اسلامی واحد آباده.

دیبایی صابر، محسن.، جعفری ثانی، حسین و آیتی، محسن (1389). میزان درگیری برنامه درسی فارسی دوره ابتدایی(پایه سوم و چهارم) با مهارت‌های سواد خواندن بر اساس مطالعه بین المللی پرلز. فصلنامه نوآوری‌های آموزشی. سال نهم. شماره 36. 49- 29.

رئیس دانا، فرخ لقا (1374). تحقیق و بررسی محتوای برنامه درسی ریاضی دوره راهنمایی. فصلنامه تعلیم و تربیت. شمارة 21 ، 106-86.

روزنانی، هاشم (1381). اسلامی کردن برنامه آموزشی و تحصیلی. ترجمه سوسن کشاورز. فصلنامة حوزه و دانشگاه. سال نهم. شماره32 . 110- 87.

رهنما، اکبر (1384). بررسی ویژگی‌های انسان مطلوب در آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران. مؤسسة پژوهشی برنامه ریزی درسی و نوآوری‌های آموزشی.

شریفی، احمدحسین (1391). همیشه بهار، اخلاق و سبک زندگی اسلامی. قم: معارف‏.

صباحی زاده، محبوبه.، علی پور، یعقوب و عبادی، حسین (1392). بررسی میزان توجه به مؤلّفه‌های سبک زندگی اسلامی در برنامه درسی کتب جدید التألیف پایة ششم دوره دبستان. مجموعه مقالات همایش تربیت فرهنگی و مدیریت سبک زندگی. دانشگاه آزاد اسلامی واحد آباده.

صالحی عمران، ابراهیم.، هاشمی، سهیلا و ایران نژاد، منصوره (1391). تحلیل محتوای کتاب‌های درسی دوره آموزش ابتدایی بر اساس مؤلّفه‌های شادکامی. فصلنامه نوآوری‌های آموزشی، سال یازدهم، شمارة 44. 164- 141.

طباطبایی، محمدحسین (1364). تفسیر المیزان فی تفسیر القرآن. ترجمه محمدباقر موسوی همدانی. تهران: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی.

طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیرالقرآن. تهران: ناصرخسرو.

طیب، سید عبدالحسین (1378). اطیب البیان فی تفسیر القرآن. تهران: اسلام.

فیضی، مجتبی (1392). درآمدی بر سبک زندگی اسلامی. ماهنامه معرفت. شمارة 185. 42- 27.

کجباف، محمد باقر.، سجادیان، پریناز.، کاویانی، محمد و انوری، حسن (1390). رابطة سبک زندگی اسلامی با شادکامی در رضایت از زندگی دانشجویان شهر اصفهان. فصلنامه روان شناسی و دین. سال چهارم. شماره 16. 74- 61.

کلبعلی، ایراندخت (1384). محتوای کتاب‌های تعلیمات دینی، اجتماعی و ادبیات فارسی در رابطه با آَشناسازیدانش‌آموزان با ارزش‌های اسلامی و ایرانی. گزارش پژوهش شورای عالی انقلاب فرهنگی.

ماهروزاده، طیبه و عباسی، منصوره (1391). مدرسه زندگی: ماهیت و چگونگی آن. فصلنامه اندیشه‌های نوین تربیتی. سال هشتم، شماره 29. 170 – 147.

مرزوقی، رحمت الله (1387). سیمای مهدویت در برنامه‌های آموزشی مدارس: رویکردی به فلسفه تربیتی انتظار. دو فصلنامه تربیت اسلامی، سال سوم، شماره 7. 137 – 127.

مصباح، محمدتقی (1392). سبک زندگی اسلامی، ضرورت‌ها و کاستی‌ها. ماهنامه معرفت. شماره 185. 12- 5.

مکارم شیرازی، ناصر (1382). تفسیر نمونه. جلد 22. تهران: دارالکتب الاسلامیه.

ملکی، حسن (1389). برنامه‌ریزی درسی(راهنمای عمل). مشهد: پیام اندیشه.

موسی پور، نعمت الله (1382). تحولات برنامة درسی آموزش دینی دورة ابتدایی. دانش. سال دهم. شماره 3. 81-69.

مهدوی کنی، محمد سعید (1387). دین و سبک زندگی. تهران: دانشگاه امام صادق(علیه السّلام).

مهدوی کنی، محمدسعید (1386). مفهوم سبک زندگی و گستره آن در علوم اجتماعی. فصل نامه تحقیقات فرهنگی. سال اول. شماره 1. 230- 199.

مهرمحمدی، محمود و صمدی، پروین (1382). بازنگری در الگوی آموزش دینی جوانان و نوجوانان در دوره تحصیلی متوسطه. فصلنامة نوآوری‌های آموزشی. سال دوم. شماره 3. 43- 9.

میرعارفیان، فاطمه (1386). نقد و ارزیابی محتوای کتاب درسی دین و زندگی سال سوم دبیرستان (با تأکید بر برنامة درسی). فصلنامة اندیشه‌های نوین تربیتی. سال سوم، شماره 1 و2. 119 – 87.

نجفی، حسن.، رهنما، اکبر و فرمهینی فراهانی، محسن (1392). راهکارهای کاربردی سازی سبک زندگی اسلامی در نهاد خانواده؛ برگرفته از احادیث. فصلنامه تربیت تبلیغی، سال اول، شماره 1. 167 – 143.

نوریان، محمد (1389). تحلیل برنامه درسی دوره ابتدایی ایران. تهران: گویش نو.

یارمحمدیان، محمد حسین (1381). اصول برنامه‌ریزی درسی. تهران: یادواره کتاب.

American Psychological Association (APA) (2008). media online Etymology Dictionary. From Dictionary. Com. Website: http: // dictionary refrence. Com.

Coleman, G. A (2006). Healthy and Balanced Living Curriculum Framework. New Zealand: DTLPS Publications.

Groiss, Arnin & Nethanel Toobian (2006). The Attitude to The other and to peace in Iranian School Book and Teachers Guudes Downlo Center for Monitoring the Impact of peace, Study Downloadable from: http://www.Edume. Org.

Hyler, E. & Hyler, L (2014). Lifestyles: Past, Present, Future. A Unit to Integrate Economics in the Junior High Classroom. This record was imported from ERIC on March 21.

Midgley, C. & Anderman, E, L (2003). Differences between elementary and middle school teachers and students. Journal of Early Adolescence, 15, 113-126.

Niemi, H. G. & J. Junn (1993). Civic Sources and Political Knowledge Of School: Seniors , Paper Presented at The Annual Meeting Of American Political Science Association ,Washington ,DC, September2 .

Ornestein, A. C .Hunkins, (1993). F. P, Curriculum:Foundations, principles, and issues. (Second Ed), Massachusetts, Allyn and Bacon.

 Ryba, R (1997). Education, Democracy and Development: An International Perspective, Kluwer American Publishers, Dordrecht, Boston and London.

SATC (2007). Iranian Textbooks: Content and Context, Research Report, www. Fas. Org/irp/dni/ose/Iran text.

Tania, L (2008). Smart Living: Lifestyle Media and Popular Expertise. Peter Lang Publishing.

Unesco, (2005). A Comprehensive Strategy for Textbooks and learning Materials, UNESCO, Paris.